«Ανεμοδαρμένα Ύψη» της Έμιλυ Μπροντέ

Μόλις τελείωσα το κατά πολλούς και πολλές σπουδαιότερο μυθιστόρημα της αγγλικής λογοτεχνίας. Δεν ξέρω αν είναι όντως το καλύτερο έργο που γράφτηκε ποτέ από Άγγλο ή Αγγλίδα συγγραφέα – καθώς προφανώς δεν έχω διαβάσει όλα τα σπουδαία έργα της αγγλικής λογοτεχνίας – αλλά σαν πρώτο σχόλιο θα έλεγα αυθόρμητα πως εύκολα κατατάσσεται στα αξιόλογα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Οφείλω βέβαια να ομολογήσω πως έχω ανάμεικτα συναισθήματα για το συγκεκριμένο έργο και θα εξηγήσω αμέσως τι εννοώ.
Ας ξεκινήσω από τα θετικά λέγοντας πως η Έμιλυ Μπροντέ είναι μια σπουδαία συγγραφέας, μια μεγάλη λογοτέχνιδα. Έχει γράψει ένα βιβλίο-κόσμημα. Κάθε φράση της, κάθε περιγραφή της είναι υπέροχα δοσμένη. Τίποτα δεν είναι για πέταμα, όλα είναι διαλεχτά, ένα κι ένα. Καιρό είχα να διαβάσω μια δύσκολη ιστορία τόσο όμορφη, απλά αλλά όχι απλοϊκά δοσμένη. Ακόμη να επισημάνω πως αν και το θέμα του βιβλίου είναι δύσκολο, “βαρύ” θα το λέγαμε αλλιώς, εντούτοις οι σελίδες του βιβλίου φεύγουν εύκολα χωρίς αυτό να σημαίνει πως το βιβλίο είναι ευκολοδιάβαστο. Σε μερικά σημεία έτυχε να σταματήσω εξαιτίας της συναισθηματικής φόρτισης που είχα, των έντονων περιγραφών ή και της περίπλοκης γραφής (όσοι/ες διαβάσουν τα λόγια του “Ιωσήφ” θα με καταλάβουν).

Πάμε τώρα σ’ αυτά που με ζόρισαν σ’ αυτό το βιβλίο: Τους χαρακτήρες και την πλοκή.

Νομίζω πως πολλοί/ες που διαβάζουν το κατά τ’ άλλα σπουδαίο αυτό έργο νιώθουν αρκετά περίεργα με τους χαρακτήρες και τα φερσίματα των ηρώων. Νομίζω είναι απορίας άξιο πως δυο άνθρωποι με τους χαρακτήρες της Κάθριν και του Χήθκλιφ είναι οι πρωταγωνιστές ενός “πολύ σπουδαίου έρωτα” όπως τον αποκαλούν εδώ και αιώνες κριτικοί, καλλιτέχνες και αναγνώστες. Πραγματικά θα ήθελα τόσο πολύ να ‘ξερα τι σόι πλάσμα ήταν αυτή η Έμιλυ Μπροντέ και τι είχε μέσα της για να κάτσει να γράψει για έναν τέτοιο δύσκολο έρωτα η καλή πορεία του οποίου δεν εμποδίστηκε από κανέναν, όσο από τη δειλία και τη μικροψυχία των πρωταγωνιστών να τον ζήσουν. Ίσως τελικά αυτή να είναι η μεγάλη επιτυχία της συγγραφέως: Έγραψε τόσο καλά για έναν έρωτα δυο μη ιδανικών εραστών αλλά αντίθετα αρκετά προβληματικών ατόμων. Είναι εξάλλου φως-φανάρι πως τόσο ο Χήθκλιφ όσο και η Κάθριν έχουν ιδιαίτερα ενοχλητικά ελαττώματα και τρομερές αδυναμίες ως προσωπικότητες.

Γιατί δεν έζησαν μαζί; Γιατί δεν ήταν τόσο δυνατοί για ν’ αρπάξουν την ευτυχία από τα μαλλιά και να τη ρουφήξουν ως το μεδούλι. Έτσι προτίμησαν να είναι για πάντα δυστυχισμένοι και να περιμένουν τον θάνατο τους για να βρουν την γαλήνη που κλώτσησαν με τρομερή ηλιθιότητα στη ζωή τους. Θα με παρηγορούσε πολύ αν μάθαινα πως η Έμιλυ Μπροντέ είχε μια ειρωνική, περιπαικτική διάθεση με το πρωταγωνιστικό ζευγάρι που η ίδια κατασκεύασε, αλλιώς πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω τι ήθελε να εξυψώσει! Το θάνατο ενάντια στη ζωή; Τον πόνο ενάντια στην αγάπη; Τον συμβιβασμό στη ζωή ενάντια στην τόλμη της διεκδίκησης; Την εκδίκηση ενάντια στη συμπόνοια;

Και με αυτά τα ερωτήματα έρχομαι στην πλοκή του έργου η οποία συνδέεται άμεσα μ’ αυτή την ακατανόητη μοιρολατρική παθητικότητα των ηρώων της Μπροντέ. Όλοι δείχνουν τόσο δειλοί, τόσο θύματα, τόσο να έχουν παραιτηθεί από το ενδεχόμενο μιας όμορφης ζωής. Ακόμη και ο Χήθκλιφ που φαίνεται να εξουσιάζει τους πάντες έχει παραιτηθεί από το ενδεχόμενο να ζήσει ως άνθρωπος και συχνά περιφέρεται σαν φάντασμα, βρικόλακας ή δαίμονας. Σχεδόν όλο το έργο είναι βυθισμένο στην κατάθλιψη, νομίζεις πως – διαβάζοντας το – η ζωή όλων μας μπορεί να γίνει πανεύκολα μια κόλαση και οι άνθρωποι τελικά δε μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να το ανατρέψουμε αυτό. Ή τουλάχιστον αυτό μας κάνει να πιστεύουμε η Μπροντέ μέσω του πανούργου Χήθκλιφ, ενός χαρακτήρα που ομολογουμένως είχε μια δύσκολη ζωή κι έτσι θεώρησε πως η ζωή πρέπει να είναι οπωσδήποτε μονόδρομος και γι’ αυτό να υποφέρουν όλα τα ζώντα όντα γύρω του για πάντα. Φυσικά και οι υπόλοιποι ήρωες δεν πάνε πίσω αφού υπόκεινται σε βασανιστήρια από έναν τύπο που έχει λεφτά και δύναμη σχεδόν χωρίς ν’ αντιδρούν.

Κόντευα σχεδόν να τελειώσω το βιβλίο μου και η μεγαλύτερη μου έγνοια ήταν η έλλειψη κάθαρσης. Πού είναι η δικαίωση του αναγνώστη; Τόσος πόνος, τόση αδικία πώς θα λήξουν; Πού σπάει ο κύκλος αυτού του μαύρου σύννεφου; Κάπου πρέπει να κόβεται η αλυσίδα! Κι ευτυχώς η δικαίωση ήρθε μέσα από τον Χέαρτον, τον “πνευματικό” γιο του Χήθκλιφ, ο οποίος μεγάλωσε σχεδόν όπως ο ίδιος κι όμως δεν έγινε Χήθκλιφ. Μπορούσε άπειρες φορές να πάρει τον δρόμο αυτό, να γίνει χειρότερος από το ίνδαλμα του και τον “προστάτη” του κι όμως επέλεξε τον άλλο δρόμο. Εκεί ίσως ο Χήθκλιφ νιώθει πως αποτυγχάνει στο τέλος της ιστορίας του: Όταν βλέπει πως έσπειρε μίσος, πόνο και βία και σαν αποτέλεσμα βλέπει την αγάπη του Χέαρτον και της μικρής Κάθυ να γεννιέται και να μεγαλώνει μέρα με τη μέρα. Ο Χήθκλιφ που πίστευε πως η μόνη εικόνα αγάπης που θ’ αντίκριζε ήταν η εικόνα της αγαπημένης του στον άλλο κόσμο, εντούτοις βλέπει πως κάποιοι άλλοι μπορούν να βρουν την αγάπη όντας ζωντανοί.

Σαν γενικό συμπέρασμα μπορώ να πω πως η Μπροντέ έγραψε ένα όμορφο βιβλίο για την ερωτική εμμονή. Όλο το βιβλίο βγάζει μια “αρρώστια” γιατί μην ξεχνάμε πως “ο έρωτας είναι ψυχική νόσος” όπως έλεγε και ο Πλάτωνας. Η Κάθριν και ο Χήθκλιφ δε θα μπορούσαν ποτέ να έχουν μια υγιή σχέση μεταξύ τους γιατί ήταν άρρωστοι ο ένας για τον άλλον. Απλά η Κάθριν πέθανε γρήγορα από την αρρώστια αυτή φροντίζοντας ν’ αφήσει τον Χήθκλιφ να υποφέρει και να έρπεται μια ζωή από ανεκπλήρωτο έρωτα κι αιώνιο καημό γι’ αυτό που έφτασε τόσο κοντά να ζήσει, αλλά τελικά το ‘χασε μέσα από την αγκαλιά του τόσο γρήγορα. Επιπροσθέτως, δε θα μπορούσαν αυτοί οι δυο άνθρωποι να ευτυχήσουν με άλλους δίπλα τους γιατί ήταν αποφασισμένοι από πολύ νωρίς να υποφέρουν πολύ ο ένας για τον άλλον κι έτσι μοιραία να κάνουν κι όλους τους άλλους γύρω τους να υποφέρουν μαζί τους – συχνά χωρίς να ξέρουν καλά-καλά και τον λόγο. Για την Μπροντέ ο έρωτας είναι καταστροφή και όχι δημιουργία, επιλέγει τη σκοτεινή και όχι τη φωτεινή του όψη. Μέχρι τις τελευταίες σελίδες που αποφασίζει την μεγάλη ανατροπή, δείχνοντας πως καμιά φορά στη ζωή δε χρειάζεται να είναι τόσο άσχημα και ζόρικα τα πράγματα ειδικά όταν ισχυριζόμαστε πως αγαπάμε.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s