«Η φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

20160606_142816

Το συγκεκριμένο δημιούργημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη έχει για πρωταγωνίστρια τη γριά Χαδούλα ή αλλιώς τη “Φραγκογιαννού”. Πρόκειται για μια απ’ τις πιο γνωστές λογοτεχνικές ηρωίδες της ελληνικής λογοτεχνίας αλλά και του θεάτρου.

Η “Φραγκογιαννού” δε χρειάζεται πολλές συστάσεις. Και μόνο απ’ τον τίτλο του βιβλίου καταλαβαίνουμε για τι ακριβώς θα μας απασχολήσει αυτή η ηρωίδα. Η γριά Χαδούλα είναι φόνισσα. Φόνισσα μικρών κοριτσιών. Φόνισσα όχι επειδή δεν είχε άλλη επιλογή, αλλά γιατί το επέλεξε συνειδητά. Γιατί στην αρχή καλά-καλά δεν το κατάλαβε μα στην πορεία δε μπορούσε να σταματήσει τις φρικτές πράξεις της.

Ο Παπαδιαμάντης γράφει με γλαφυρότητα και με την γνωστή ντοπιολαλιά του ένα ολιγοσέλιδο βιβλίο στο οποίο δεν δικάζει, μα εξιστορεί την ιστορία μιας γυναίκας που επέλεξε στη δύση της ζωής της να πάρει εκδίκηση με λάθος τρόπο για όλα τα βάσανα που έζησε. Ο Παπαδιαμάντης με αμείλικτη ψυχραιμία δεν δικαιολογεί αλλά μέσα από τις περιγραφές αιτιολογεί τις τελευταίες επιλογές της ηρωίδας του. Μ’ ένα σταδιακό flash-back, όποτε και όπου χρειάζεται μες το κείμενο, μας μιλά για τα βάσανα της πρωταγωνίστριας από τότε που ήταν κοριτσάκι: την κακή ανατροφή του αδελφού της και την έλλειψη αγάπης που βίωσε απ’ τους γονείς της, τον γάμο της που ποτέ της δε θέλησε, τη σχέση με την κουνιάδα της που πάντα σαν βάρος την ένιωθε, τον αγώνα της να παντρέψει τη μεγάλη της κόρη, τη ζωή μες τη φτώχεια και τα χρέη που έζησε και που με κόπο πάντα τα έβγαζε πέρα αυτή και η φαμίλια της. Οι – κάποιες φορές – ανυπέρβλητες δυσκολίες της ύπαρξης της και η πεποίθηση που ανθίζει και σιγά-σιγά μεγαλώνει μέσα της, πως οι γυναίκες γεννιούνται για να παιδεύονται και να υπηρετούν τους πάντες αλλά ποτέ τους εαυτούς τους, την ωθεί πριν καλά-καλά το καταλάβει στο πρώτο φονικό. Έπειτα ακολουθούν άλλα δύο. Και μετά κι άλλο. Κι άλλο.

Αξίζει κανείς παράλληλα με την αφήγηση, να εντοπίσει τη σταδιακή εξαχρείωση της “Φραγκογιαννούς”, καθώς από στοργική οικογενειάρχισσα καταλήγει αδίστακτη σειριακή δολοφόνος. Η Χαδούλα ολοφάνερα τον πρώτο φόνο τον κάνει εν βρασμώ ψυχής, εν μέσω ατελείωτης κούρασης, αϋπνίας, αγανάκτησης, ταραγμένων ονείρων και θλιβερών αναμνήσεων. Ο Παπαδιαμάντης γράφει χαρακτηριστικά πως “εψήλωσε ο νους της” προφανώς για να δείξει πως για λίγα λεπτά δεν όριζε τον εαυτό της. Τρανή απόδειξη πως δεν το ‘θελε αποτελεί και η περιπλάνηση της στα βουνά, η άρνηση της να μπει σ’ εκκλησία αφού νιώθει πως δεν αξίζει να πατήσει ιερό χώρο και ο δισταγμός της ν’ αντικρίσει στα μάτια την κόρη της. Κι όμως ο Παπαδιαμάντης τελικά μας δείχνει πως μετά τον πρώτο φόνο μάλλον όλα γίνονται πιο εύκολα. Η “Φραγκογιαννού” δε θ’ αργήσει και πάλι να κάνει φονικό – διπλό αυτή τη φορά – με λιγότερο δισταγμό. Τα υπόλοιπα φονικά καθώς και οι απόπειρες δολοφονίας που δε θα προλάβουν να γίνουν φόνοι πραγματοποιούνται σχεδόν με την αίσθηση ιερού καθήκοντος, με τελετουργικό τρόπο, με απόλυτη ευσυνειδησία. Η Χαδούλα από ‘κει που δεν τολμάει να μπει σ’ εκκλησία, τελικά αρχίζει να πιστεύει πως ο Θεός της στέλνει σημάδια και της δίνει απλόχερα τις ευκαιρίες να ελαφρώσει τον κόσμο από αυριανά δυστυχισμένα θηλυκά. Όσο περισσότερα νεκρά κορίτσια, τόσο το καλύτερο και για τα ίδια και για τις οικογένειες τους, σκέφτεται.

Θα μπορούσαμε πολύ βιαστικά να πούμε πως η “Φραγκογιαννού” σάλεψε και πως ο Παπαδιαμάντης ουσιαστικά περιγράφει τη διαδρομή μιας γυναίκας από τη λογική στην τρέλα. Κι όμως, νομίζω πως αυτό δε θα ήταν δίκαιο να ειπωθεί για την βασική ηρωίδα. Η γριά Χαδούλα μπορεί να μπερδεύει την πραγματικότητα και να υποστηρίζει πως οι πράξεις της είχαν πάντα ως στόχο το καλό, αλλά τρελή δεν είναι. Κρατάει τα λογικά της ως το τέλος της, διαθέτει πανίσχυρο ένστικτο επιβίωσης και η πονηριά της παραμένει παροιμιώδης ακόμη και τις στιγμές που άλλη στη θέση της θα δεχόταν πως όλα τελείωσαν. Κι όμως η ίδια δεν παραιτείται, δεν το βάζει κάτω, δεν σταματάει τα φονικά, δε σταματάει να τρέχει να κρυφτεί με σκοπό με την πρώτη ευκαιρία να ξανά σκοτώσει. Αν έχουμε μια ψυχική διαταραχή στη μέση; Πιθανότατα ναι, όμως όχι τρέλα. Ίσα-ίσα που ο Παπαδιαμάντης κάνει απολύτως ξεκάθαρο πως η ζωή αυτής της γυναίκας υπήρξε βασικά υπεύθυνη για την τραγική κατάληξη αυτής και των θυμάτων της. Απίστευτο και αξιοσημείωτο πως μια φόνισσα μπορεί ταυτόχρονα ν’ αποτελεί τραγικό πρόσωπο κι αντικείμενο συζήτησης και μελέτης, έτσι;

Δε θα σας πω να διαβάσετε το βιβλίο, γιατί θεωρώ δεδομένο πως κάποτε στη ζωή σας πρέπει να διαβάσετε αυτό το αριστούργημα – όπως και πολλά άλλα εξίσου σπουδαία έργα του μεγάλου Παπαδιαμάντη.

Readathon2016: Ένα βιβλίο η υπόθεση του οποίου διαδραματίζεται σε νησί.

8 thoughts on “«Η φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

  1. Δεν συζητώ πως «Η Φόνισσα» είναι ένα μικρό αριστούργημα και για μένα που τώρα και χρόνια πηγαίνω κάθε καλοκαίρι στη Σκιάθο (μια και εκεί αγόρασε ο πατέρας μου ένα υπέροχο εξοχικό πριν 44 χρόνια), σημαίνει πολλά, αλλά και επειδή γύρισε ο άνδρας μου την «Φόνισσα» για την τότε ΕΡΤ με την βοήθεια όλου του χωριού, μιλάει ακόμα πιο πολύ!
    Θα προσπαθήσω να την βρω και να σου στείλω το video μια και είχε γίνει εξαιρετική μεταφορά του βιβλίου!

    ΑΦιλάκια πολύ πολύ τρυφερά! 🙂

    1. Στεφανία μου τι ωραίες πληροφορίες μου έδωσες! Μου είχαν πει για τη μεταφορά του βιβλίου στην τηλεόραση αλλά δεν είχα εντοπίσει κάποια βίντεος. Με χαρά λοιπόν θα δω το δημιούργημα του άντρα σου!🙂
      Όσον αφορά την Σκιάθο σκέφτομαι να την επισκεφτώ φέτος το καλοκαίρι, κι αν το κάνω θ’ ανεβάσω σίγουρα σχετικό άρθρο😉
      Αφιλάκια πολλά και ζεστά από Ολλανδία!

    1. Η γραφή του Παπαδιαμάντη είναι δύσκολη γιατί είναι γεμάτη ιδιωματισμούς που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι στη Σκιάθο και σε άλλες συγκεκριμένες περιοχές της Ελλάδας. Όμως, αυτή είναι και η ομορφιά των έργων του, κατά την ταπεινή μου άποψη. Το να προσπαθήσεις να ερμηνεύσεις τα λεγόμενα του και να δεις τη φαντασία και την ποικιλία που περιέχει η ελληνική γλώσσα, εκφρασμένη απ’ τα στόματα διαφορετικών ανθρώπων. Αυτό νομίζω θ’ αγαπώ πάντα στον Παπαδιαμάντη!

  2. Elisabeth P

    Βιβλίο και ηρωίδα σύμβολα. Στις επόμενες απόπειρές μου έβρισκα ότι ο Παπαδιαμάντης με κούραζε, Κάτι θέλει να πει και μας ψυχοβγάζει. Στο συγκεκριμένο όμως, αυτή ακριβώς η ιδιότητα συμβάλει στην κορύφωση και στην ολοκληρωμένη περιγραφή των, πολλών, δραμάτων, του κόσμου της Φραγκογιαννούς και της πλοκής.

    1. Δυστυχώς δεν έχω διαβάσει πολλά έργα του Παπαδιαμάντη, οπότε ακόμη δεν έχω ολοκληρωμένη άποψη.Θα ξανά-επανέλθω σίγουρα με κριτικές για βιβλία του😉

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s